---
title: "De rode zone: het stuk Frankrijk dat niemand meer mag gebruiken"
slug: "rode-zone-frankrijk"
date: 2026-10-31T00:00:00+00:00
description: "Na 1918 verklaarde Frankrijk een gebied van meer dan 1.200 vierkante kilometer officieel onbewoonbaar. Honderd jaar later is het er nog steeds, en de opruiming duurt nog eeuwen."
---

**Waar**

Het noordoosten van Frankrijk, van de Somme tot de Vogezen. Geen aaneengesloten gebied, maar een keten van vlekken over elf departementen, met de zwaarste concentratie rond Verdun.

**Wat het is**

"Volledig verwoest. Schade aan eigendommen: 100%. Schade aan landbouw: 100%. Onmogelijk schoon te maken. Menselijk leven onmogelijk."

Dat is geen beschrijving achteraf van een historicus. Het is de officiële classificatie die de Franse overheid na de Eerste Wereldoorlog aan het gebied gaf. De zone kreeg een naam die precies zegt wat ze is: *zone rouge*.

**Hoe groot**

Meer dan 1.200 vierkante kilometer, ongeveer een vijfde van de provincie Antwerpen. Niet omdat de grond daar slechter was dan elders, maar omdat er jarenlang op werd gevochten. Frankrijk alleen al verloor naar schatting zeven procent van zijn grondgebied aan totale verwoesting.

**Wat er ligt**

Granaten. Miljoenen, en niet allemaal ontploft. Daartussen gifgasgranaten, geweergranaten, menselijke en dierlijke resten, en een bodem die verzadigd is met lood, kwik, chloor en arseen.

In de ergste stukken vonden onderzoekers in 2005 en 2006 tot driehonderd granaten per hectare in de bovenste vijftien centimeter grond. Bij een plek bij Verdun, *Place à Gaz*, loopt het arseengehalte op tot 176 gram per kilogram: achttien procent van de bodem.

**Wie er woont**

Bijna niemand. Negen dorpen zijn nooit heropgebouwd. Fleury-devant-Douaumont staat op de kaart als gemeente, maar er wonen geen inwoners meer; het is een naam en een paar fundamenten tussen de bomen. Frankrijk noemt zulke plaatsen *villages morts pour la France*.

De grond is voor een groot deel eigendom van de staat. Na de wet van 1919 kon de overheid percelen opkopen die niet snel of niet meer te herstellen waren, met compensatie voor de eigenaars of hun erfgenamen. Sommige hectares zijn nog altijd verboden terrein.

**Hoe lang nog**

Elk jaar wordt er nog altijd munitie geruimd. De *Sécurité Civile*, de dienst die over de zone gaat, schat dat er bij het huidige tempo nog driehonderd tot zevenhonderd jaar nodig zijn om alles op te ruimen.

Op sommige plekken is dat geen kwestie van zoeken. Het is een kwestie van wachten tot de volgende regenbui weer iets naar boven haalt.

**Waarom het blijft**

Omdat opruimen gevaarlijk, duur en traag is. Omdat de grond niet één probleem heeft maar er vijf tegelijk: explosieven, chemicaliën, resten, instortende loopgraven, en een bos dat eroverheen is gegroeid en alles vasthoudt.

En omdat het gebied inmiddels ook een monument is. Er staan kruisen, er zijn wandelroutes, er is een jaarlijkse herdenking. De zwarte dennen die Oostenrijk na de oorlog als herstelbetaling stuurde, staan er nog. Het land is niet leeg. Het is bezet door het verleden.

Wat me aan de zone rouge het meest beklijft, is de eerlijkheid van die classificatie. Overheden zijn meestal slecht in toegeven dat iets niet meer goed komt. Hier stond het zwart op wit, in 1919, en het staat er honderd jaar later nog.

"Terug naar de natuur" klinkt in dit geval als herstel. Het is eerder een wapenstilstand met de bodem: het bos mag blijven, zolang niemand er iets bouwt.

De oorlog is afgelopen. Het land weet dat nog niet.

*Bron: [Zone rouge — Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Zone_rouge), met verwijzingen naar onder meer BBC Travel en National Geographic.*